ترجمه ، قواعد و پاسخ تمارین درس 5عربی دوازدهم انسانی (یا الهی - منادا)

به نام خدا
گروه آموزشی ادبیات عرب منطقه امامزاده - بادرود
 
عربـــــــی3
 
دوازدهم انسانی
 
 
 
 
 
الدرس الخامس (5)
 

﴿رَبِّ اجْعَلْني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرّيَّتي رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ﴾
إبراهيم: 40
پروردگارا، مرا و فرزندانم را برپادارندۀ نماز قرار بده؛
پروردگارا دعايم را بپذير.
 
 
 
 
اَلدَّرْسُ الْخامِسُ
يا إلٰهي:خدایا (ای خدای من)
          يا إلٰهي ، يا إلٰهي                           يا مُجيبَ الدَّعَواتِ
ای خدای من ،ای خدای من                  ای اجابت کننده دعاها
          اِجْعَلِ الْيَوْمَ سَعیدا                           وَ کَثــــيرَ الْبَرَکــاتِ
            امروز را خوش اقبال                             و پربرکت قرار بده
          وامْلأَ الصَّدْرَ انْشِراحاً                  وَ فمَـــي باِلْبَسَماتِ
                 و سینه را از شادمانی                            و دهان را با لبخندها پر کن
            وَ أعِنّي في دُروسي                    وَ أَداءِ الــْواجِبــاتِ 
          و مرا در درسهایم                                و انجام تکالیف یاری کن
        وَ أَنِرْ عَقْلي وَ قَلْبي                     بِالْعُلـــومِ النّافِعـــاتِ
        و عقل و دلم را                                  با علوم سودمند نورانی کن
        وَ اجْعَلِ التَّوْفيقَ حَظّي                  وَ نَصيبــي فـي الْــحَياةِ
        وموفقیّت را بهره و قسمت                       من در زندگی قرار بده
        وَ امْلأ الدُّنيَا سَلاماً                      شامـِلاً کُــــلَّ الْجِـــهاتِ
         و دنیا را با صلحی                             فراگیردرتمام جهات پرکن
       وَ احْمِني وَ احْمِ بلِادي                   مِنْ شُرورِ الحِادِثاتِ
       و از من و سرزمینم                               از حوادث بد نگهداری کن

اَلْمُعْجَم
إحمِني:ازمن نگهداری كن
حَمیٰ(ماضی) يَحْمي(مضارع) اِحْمِ(امر) + نون وقاية + ي)
أعَنِّي:مرا ياری كن
أعانَ(ماضی) يُعينُ(مضارع) أعِنْ(امر)+ ن وقاية+ ي) إعانة:باب افعال
أنِر:روشن كن
 أَنارَ(ماضي)  يُنيرُ(مضارع) أَنِر(امر)    إنارة: باب افعال
الإِنشِراح : شادمانی ، فراخی مصدر باب انفعال
الَبْسَمات : لبخندها« مفرد: اَلبَسْمَة » جمع مونّث سالم
الَحَظّ : بخت
اَلْمُجيب : پاسخ دهنده اسم فاعل ثلاثی مزید از فعل(أجابَ،یُجیبُ)
 
 
عَيِّنِ الصَّحيحَ وَ الخَطأَ في ما أرَادَهُ الشّاعِرُ.(درست و اشتباه را بر اساس خواسته های شاعر مشخص کن)
1النَّجاحُ فِي امْتِحاناتِ آخِرِ السَّنَةِ. (موفقیّت در امتحانات آخرسال)     √
2 اَلسَّعادَةُ وَ كَثْرَةُ الْبَرَكاتِ.        (خوشبختی و زیادی برکات)         √
3 شِراءُ بَيتٍ جَديدٍ وَ كَبيرٍ.        (خرید خانه جدید و بزرگ)          ×
4 إنارَةُ الْقَلْبِ وَ الْعَقْلِ.            (نورانی کردن دل و خرد)            √
5 اَلْإعانَةُ فِي الدُّروسِ.           (کمک کردن در درسها)              √
6 اِنْشِراحُ الصَّدْرِ.                 (گشادگی سینه – تحمّل بالا)          √
7 شِفاءُ الْمَرْضیٰ.                 (شفا دادن بیماران)                    ×
8 كَثْرَةُ الأَموالِ.                   (زیادی اموال)                        ×
9 طولُ الْعُمرِ                     (طولانی شدن عمر)                   ×
 
 
 
بخش إعلَموا
موضوع:منادا
اسلوب ندا: در این شیوه که نام دیگرش (منادا) می باشد،اسمی مورد خطاب قرار می گیرد یا به عبارت ساده تر اسمی  صدا زده می شود.این اسلوب در زبان فارسی هم بسیار رواج دارد
ای ایران ای وطنِ زیبای من ...
خدایا چنانم کن که تو می پسندی
حافظ از جور خزان بر چمن دهر مرنج
سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
سعید در هرحال درس خواندن رافراموش نکن
مادرم از دعای خیرت مارا بهره مند ساز
درابتدای جملات بالا اسمهایی مورد خطاب قرار گرفته اند .این اسمها بیشتر با حرفی مانند ای و الف همراه هستند مثل ای ایران – خدایا و بعض هم بدون نشانه منادا واقع شده اند مانند سعید و مادرم...
در زبان عربی و قرآن و ادعیه قرآنی به وفور منادا به کار رفته است.
درآیات قرآنی مانند
( یا آدم اسکُن أنت و زوجک الجنّة....)              ( یا موسی ألقِ عصاکَ...)
(یا نبیّ الله ...)       (یا نِساء النبیّ لَستنّ کَأحدٍ..     ( یا أهل یثرب لا مقام لکُم...)
(یا ایّهُا الّذین آمنوا اتّقوا الله  ....)                     ( یا ایّتها النّفس المطمئنّة...)
در دعاها مثال
یا الّلهُ/ یا رحمنُ/ یا علّامَ الغُیوب / یا غیاثَ المستغیثین
در گفتگو و محاورات روزانه مانند
یا اُمید لِمَ تأخّرتَ؟ ای امید چرا دیر کردی؟         
یا رقیّة أغلِقي الباب: ای رقیه در را ببند
یا مدیرُ متی نتَخرّجُ؟ ای مدیر کی فارغ التحصیل می شویم
یا اُمّ الحسن... / یا بنتَ الرّضا.... /  یا عامِلَ المزرعة .....
نتیجه: حرف ندا در زبان عربی (یا ) می باشد و اسمی که بعد از حرف ندا واقع می شود منادا نامیده می شود.
 منادا جزء نقش کلمات یا المحلّ الإعرابي می باشد پس اسمهایی مانند امید، رقیّة، مدیرُ ، امّ ، بنت و عامل در جملات بالا نقش منادا دارند.
اسمهای دارای ال هرگاه منادا واقع شوند قبل از آنها (یاایّها (مذکّر) و یاایّتُها(مونث) می آید. در چنین حالتی (ایِّها ، ایّتها + اسم بعد) روی هم گروه منادایی را تشکیل می دهند.در این جملات ایّها و ایّتها ترجمه نمی شوند.مثل
 
یاایُّها الرّسول بَلِّغ ما اُنزل الیک ....      یا ایّتُها الطّالبة اِجتَهدي إجتهادَ العُلماء
گـــروه منادایی                                          گـروه منادیی
گاهی حرف ندا قبل از منادا حذف شده که ازمفهوم جمله و قرینه های موجود در جمله می توان منادا راشناخت. مانند آمدن فعل امر یا نهی و ضمایر مخاطب بعد از منادا ...
مانند ربّنا آتِـــنا فی الدّنیا حسنة(یاربّنا)        سعید لا تخرُج مِن البیت (یا سعید)
فعل امر                                                   فعل نهی
الهي أنتَ الغنیّ و أنا الفقیر(یاالهی)        ایّها الانسان اُذکُر ربَّک کثیراً(یا ایّها)
ضمیر مخاطب                                                      فعل امرلفظ جلاله الله را می توان به صورت (یا الله ) و (اللهمّ) منادا قرار داد.
اللهمّ اغفِر لي الذّنوب الّتي تُنزِل البلاء.(اللهمّ مناداست)
گاهی منادا یک  به ضمیر (ی) اضافه شده است مانند یا قومي ، یاربي ، یا اُمّي
در این نوع منادا گاهی ضمیر (ی) از آخر منادا حذف می شود و حرکت (ـــِــــ) جایگزین آن می شود مانند رَبِّ زِدني عِلماً(یاربی بوده)  قَومِ لاتعبُدوا الشّیطان(یاقومي)در تست های آزمون سراسری سوالات منادا به شکل زیر
(عیّن ما فیه المنادی یا عیّن ما لیس فیه المنادی) مطرح می شود که در هر دو صورت سوال، تشخیص منادا از مبتدا برای یافتن پاسخ صحیح راهگشاست.(قبلا ذکر شد که بعد از منادا فعل امر یا نهی و صیغه های مخاطب به کار رفته است) .مثال
عیّن ما لیس فیه المنادی.(کنکور انسانی 98)
الف: اُمّ مَن یَستطیع أن یُحبّني مثلکِ دون منّة ( امّ در اصل یا اُمّي بوده است)
     (امّ منادا است با توجه به جمله سوالی بعد از آن و ضمیر متصل  کّ در مثلک)
ب:ربّ إنّي اسئلک أن تَستر عیوبی کُلّها عند أعدائي(رب در اصل یا ربّي بوده است)
              ربّ مناداست با توجه به ضمیر مخاطب کَ در اسئلک
      ج:قوم صدیقی هُم الّذین یُساعدون بعضهم بعضاً فی الشَدائد√
(قوم مبتداست چون بعد ازآن ضمیرها و فعل جمله غایب هستند)
       د:وَلد حافِظْ علی نظافة الطبیعة وأکِّدعلی ذلکَ عندأصدقائک(ولد در اصل یا ولدي بوده است)               
             بنابراین ولد مناداست حافِظ  و أکّد فعل امر هستند(محافظت کن – تاکید کن)
          پاسخ اخْتبِرْ نفْسَكَ. ترْجِمِ الجُمَلَ التاّليةَ؛ ثمَّ عَيِّنِ المُنادیٰ.﴿قُلْ يا ایّهَا الْکافِرونَ لا أعبُد ما تَعبدون و لا أنتم عابدونَ ما أعبُد) ایّهَا الْکافِرونَ:گروه منادایی
       بگو ای کافران من نمی پرستم آنچه راشما می پرستید و شما پرستنده چیزی نیستید  که من می پرستمربّ اجعَلني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرّيَّتي  رَبَّنا وَ تَقَبلّْ دُعاءِ.(ربّ= یاربّي :منادا)
        پروردگارا مرا و فرزندان مرا برپا دارنده نماز قرار بده و دعایم را بپذیریا ایّها الانسان ما غرّک بربِّک الکریم(ایّها الانسان :گروه منادایی)
      ای انسان چه چیزی تو را نسبت به پروردگار بزرگت فریفت.﴿رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادياً يُنادي لِلایمان...(ربّ درربّنا منادا)
        پروردگارا همانا ما شنیدیم که ندادهنده ای برای ایمان ندا می داد
     توضیح اضافی: منادیا :یک اسم فاعل است و نکره/ جمله ینادی جمله بعد از اسم نکره است که با توجه
                           به فعل ماضی ماقبل اسم نکره،ماضی استمراری ترجمه می شوديا داوُدُ إِنّا جَعَلْناكَ خَليفَةً فِي الأرض.(داود : مناداست)
     ای داود ما تورا در زمین خلیفه قرار دادیماللهمّ انّي اسئلُک باسْمِكَ، یا اللهُ، یا رَحْمانُ ... يا خَيرَ الْغافِرينَ ...، يا ساتِرَ کُلِّ مَعيْوبٍ ...، يا غَفّارَ الذُّنوبِ ...، يا مَنْ سَتَر الْقَبيحَ ...، يا أحسنَ الخالقینَ.
    (اللهمّ ،الله،رحمان،خیر،ساتر،غفّار،من و احسن نقش منادا دارند)
        خدایا از تو می خواهم به اسمت ای خدای یکتا ای بخشاینده ای بهترین بخشندگان ای پوشاننده عیبها ای     
        بسیارآمرزنده گناهان ای کسی که زشتی را می پوشاند ای بهترین آفرینندگان
      توضیح اضافی: خیر و احسن: اسم تفضیل هستند./الغافرین ،ساتِر و الخالقین: اسم فاعل – جمع مذکّر سالم
      غفّار: اسم مبالغه                                       

 
الَتمَّرينُ الاْوَّلُ: اِبْحَثْ عَنْ كَلِمَةٍ مُناسِبَةٍ لِلتَّوضيحاتِ التّاليَةِ في مُعْجَمِ الدَّرسِ. الَذَّي يتَقَبلُّ الدُّعاء وَهوَ مِنْ أسْماءِ اللهِّ الحُسْنیٰ.  (المُجیب:اجابت کننده)
کسی که دعا را می پذیرد و آن از نامهای نیک خداست.اَلشُّعورُ بِالْفَرَحِ وَ السُّرورِ كَثيراً.(الإنشراح:شادمانی)
   احساس شادی و سرور زیادضَحِكٌ خَفيفٌ بِلا صَوتٍ.( الَبَسْمَة:لبخند)
  خنده سبک بی صداجَعَلَ فيهِ نوراً.(أنارَ:نورانی ساخت)
در آن نوری قرار دادساعَدَ، وَ نصَرَ.(أعانَ:یاری کرد)
         کمک و یاری کرد
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اَلتَّمْرينُ الثّاني: اقِرَأ النصَّ التاّليَ، وَ عيِنْ ترَجَمَةَ الکْلَمِاتِ الحَمْراءِ؛ ثمَ أجِبْ عنِ الْاسئلِةِ.
الَکِتابُ الوْاحِدُ وَالثلاَّثونَ مِنْ نَهْج البْلَاغَةِ
مِنْ وَصيَّةِ الْامامِ عَليٍّ لِإبْنِهِ الْإمامِ الْحَسَنِ(ع)
 
يا بُنَيَّ، اِجْعَلْ نَفْسَكَ ميزاناً)ترازویی) فيما بَيْنَكَ وَ بَيَن غَيْرک فأحبِب لِغیرک ما تُحبّ(دوست می داری) لِنفسک وَ اكرَه(ناپسند بدار) لَهُ  ما تَكْرَهُ لَها؛ وَ لا تَظْلِمْ كَما لا تُحِبُّ أن تُظلَمَ(ستم شود)
نامۀ سی و يکم نهج البلاغه، از سفارش امام علی به پسرش امام حسن ع
پسرِ دلبندم، خودت را ميان خويشتن و ديگرى ]همچو[ ترازويی قرار بده؛ پس آنچه را براى خودت
دوست مى دارى براى غير خودت ]نيز[ دوست بدار؛ و برايش ناپسند بدار آنچه را برای خودت ناپسند
می داری؛ و ستم مكن، چنانكه دوست ندارى به تو ستم شود؛
و أحسِن کَما(چنانكه) تُحبّ أن يُحْسَنَ إلیْكَ؛ وَ استْقَبِح(زشت بدار( مِنْ نَفْسِكَ ما تسْتَقْبِحُهُ مِنْ غیرک . و لا تَقُلْ ما لا تُحِبُ أن یُقال لَک
و نيكى كن، چنانكه دوست مى دارى به تو نيكى شود؛ و آنچه را برای غير خودت زشت مى دارى براى
خودت ]هم[ زشت بدار؛ ... و چيزی را که دوست نداری برای تو گفته شود ]در حقّ ديگران[ مگو. ما هوَ المَحَلُّ الْاعرابيُّ لِـ (نفْس (في نفْسَكَ  ونفْسِكَ: نفسَ/ مفعول و منصوب  نفسِ:مجرور به حرف جرّما هوَ نَوْعُ فِعْلِ تَکْرَهُ » وَ صيغَتُهُ؟ تکرهُ فعل مضارع  - صیغه لِلمخاطب(مفرد مذکّر مخاطب)أَ کَلِمَةُ ميزاناً  مَعرِفَةٌ أَمْ نَکِرَةٌ؟ ترجمه: کلمه (میزانا) معرفه است یا نکره؟ پاسخ: نکرهأ لازِمٌ فعْلُ لا تقُلْ  أمْ مُتعَدٍّ؟  ترجمه :فعل لاتَقُل(نگو) لازم است یا متعدّي؟ پاسخ: متعدّيمِنْ أيِّ بابٍ فعْلُ أحْسِنْ: ترجمه فعل أحسِن از چه بابی است؟ پاسخ: باب افعالاُذْکُرْ فِعْلَينِ لِلْأَمْرِ ? ترجمه :(دوفعل امر را ذکر کن)  پاسخ: أحبِب: دوست بدار  إستَقبِح: زشت بدان
 
(دوفعل أحبِب و إستَقبِح متضادّ هستند)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اَلتَّمرينُ الثّالِثُ: لِلتَّرْجَمه.هوَ قدْ رَجَعَ:  (قد+فعل ماضی= ماضی نقلی)                                     او بازگشته است. هوَ قد يرْجِعُ:(قد برسر مضارع معنای گاهی،شاید میدهد)         اوشایدبازگردد.هوَ لا يرْجِعُ: (لانفی+مضارع=مضارع منفی)                          اوباز نمی گردد. هوَ کانَ قدْ رَجَعَ: (کان+قد+فعل ماضی= ماضی بعید)          اوبازگشته بودهوَ يرُيدُ أنْ يرْجِعَ: (أن+فعل مضارع=مضارع التزامی)          اومی خواهدبازگردد رَجاءً؛ ارْجِعْ:( ارجِع فعل امر صیغه انتَ است)                         لطفا بازگردمِنْ فضْلكَ؛ لا ترْجِعْ:(لاتَرجِع فعل نهی صیغه انتَ است)          لطفا بازنگرد هوَ سَيَرْجِعُ: (سیرجعُ فعل مستقبل صیغه هو است)                   او بازخواهد گشتهوَ سَوْفَ يرْجِعُ: (سوف یرجعُ فعل مستقبل صیغه هو است)        او باز خواهد گشت                  هوَ لنْ يرْجِعَ:( لَن+ مضارع=مستقبل منفی)  -منفی شماره 8و9 اوبازنخواهدگشتهوَ لمْ يرْجِعْ:(لَم+مضارع=ماضی منفی) اوباز نگشت                                   هوَ ما رَجَعَ:(ما+فعل ماضی=ماضی منفی)-معادل جمله11         اوباز نگشتإنْ ترْجِعْ أرْجِعْ: (إن شرط+فعل مضارع=مضارع التزامی)   اگربازگردی بازمی گردم  هوَ کانَ يرْجِعُ:( کان+فعل مضارع=ماضی استمراری)       او باز می گشت
 
 
التمرین الرابع:عَيِّنِ الصَّحيحَ فِي «التَّحليلِ الصَّرفيِّ » وَ «الْإعرابِ » لِما أُشيرَ إِلَيهِ بِخَطٍّ.
الرَجَّلُ العْلاَمّةَ تَحَدَّثَ مَعَ جَميع الطلاُبِ في المَدْرَسَةِ.(جمله اسمیّه)
تَذْهَبُ المُعَلمَّةُ إلیَ المَكْتبَةِ.(جمله فعلیه)
 
الرَجَّلُ
 
الف: اِسْمٌ، مُفْرَدٌ، مُذَكَّرٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل
 
مُبتْدَأ وَ مَرْفوعٌ√
ب. مَصْدَرٌ، مُذَكَّرٌ، مَعْرِفَةٌ، مَبْنيٌّ
فاعِلٌ وَ مَرْفوعٌ
گزینه الف صحیح است. در گزینه ب (مصدر،مبنیّ و فاعل) اشتباه هستند.
توضیح:ضمیرها ،اسمهای اشاره و اسمهای استفهام مبنی هستند.
 
العْلّامّةَ
الف: اِسْمُ فاعِلٍ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِالْعَلَميَّةِ، مُعْرَبٌ
 
مُضافٌ إلَيهِ وَ مَجْرورٌ
ب. اِسْمُ مُبالَغَةٍ، مُفْرَدٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مُعْرَبٌ
 
صِفَةٌ وَ مَرفوعَةٌ بِالتَّبَعيَّةِ لِمَوصوفِها√
گزینه ب صحیح است .در گزینه الف(اسم فاعل،مونّث و مضاف الیه )اشتباه هستند.
توضیح: (ة) در اسم مبالغه علامت مونث نیست. اسم فاعل یا بر وزن خود(فاعل) است یا با (مُ) شروع می شود و عین الفعل آن (ـــِـــ) دارد. مثال خادم – مُستخدِم
 
اَلْمَدْرَسَةِ
الف: اِسْمُ مَكانٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنّثٌ، مَعْرِفَةٌ، مُعْرَب
مَجْرورٌ بِحَرْفِ جَرٍّ )في الْمَدْرَسَةِ: جارٌّ وَمَجْرورٌ(√
ب: اِسْمُ تَفْضيلٍ، مُفْرَدٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مَبْنيٌّ
صِفَةٌ وَ مَجْرورَةٌ بِالتَّبَعيَّةِ لِمَوصوفِها
گزینه الف صحیح است.در گزینه ب ( اسم تفضیل،مبنی و صفت) اشتباه هستند.
توضیح: بالتبعیّة یعنی صفت در اعراب تابع اسم ماقبلش یعنی موصوف است.
 
تَذْهَبُ
الف: فِعْلٌ مُضارِعٌ، مُفْرَدٌ مُؤَنَّثٌ غائِبٌ، ثُلاثيٌّ مُجَرَّدٌ، مَعْلومٌ، مُعْرَبٌ، لازِمٌ  (√
ب: فِعْلٌ مَجْهولٌ، مُفْرَدٌ مُذَكَّرٌ مُخاطَبٌ، ثُلاثيٌّ مَزيدٌ مِنْ بابِ تَفاعُل، مَبْنيٌّ
گزینه الف صحیح است .در گزینه ب (فعل مجهول،مفردمذکّرمخاطب ، ثُلاثيٌّ مَزيدٌ مِنْ بابِ تَفاعُل، مَبْنيٌّ)اشتباه هستند.
توضیح: فعل مجهول با حرکت ضمّه(ــــُـــ) شروع می شود.
           فعل تذهَبُ با توجّه به اسم بعدش (المعلّمة) مفردمونّث غایب است.
          فعل تذهَبُ با توجّه به وزنش ثلاثی مجرّد است یعنی جزء 8باب ثلاثی مزید نیست.
          در بین فعلها فقط فعل مضارع معرب است یعنی حرکت و علامت آخرش تغییر می کند مثلا وقتی بعد    
         از لا نهی واقع شود آخرش ساکن شده یا ن آخرش حذف می شود. لا تُجادِلوا..
 
اَلْمُعَلِّمَةُّ
الف: اِسْمُ مَفعولٍ، مُعَرَّفٌ بِالْعَلَميَّةِ، مَبْني
مَفْعولٌ وَ مَنصوبٌ وَ الْجُمْلَةُ اسْميَّةٌ.
ب: اِسْمُ فاعِلٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مُعْرَبٌ
فاعِلٌ وَ مَرفوعٌ وَ الْجُمْلَةُ فِعْليَّةٌ.√
گزینه ب صحیح است.در گزینه الف(اسم مفعول،العَلمیّة ،مبنی ومَفْعولٌ وَ مَنصوبٌ وَ الْجُمْلَةُ اسْميَّةٌ)اشتباه هستند.
توضیح:المُعلِّـــمة اسم فاعل است چون عین الفعلش(ل) کسره ـــِـــ است و در اسم مفعول عین الفعل فتحه ـَـ دارد.
          المعلّمة معرفه به (ال) است و معرفه به علم نیست چون اسم  خاصّ شخص یا جایی نیست.
          المعلّمة فاعل است چون بعد از فعل لازم(تذهب) واقع شده است و مفعول بعد از فعل متعدّي واقع می شود.
 
 
اَلْمَکتبة
الف: اِسْمُ مَکانٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل
مَجْرورٌ بِحَرْفِ جَرٍّ )إلَی اَلْمَكْتَبَةِ: جارٌّ وَ مَجْرورٌ(√
ب: اِسْمُ تَفْضيلٍ، مُفْرَدٌ، مَعْرِفَةٌ، مُعْرَبٌ
مُضافٌ إلَيهِ وَ مَجْرورٌ
گزینه الف صحیح است .در گزینه ب (اسم تفضیل و مضاف الیه و مجرور)اشتباه هستند.
توضیح: اسم تفضیل بر وزن (أفعَل و فُعلی) و اسم مکان بر وزن (مَفعَل ،مَفعِل و مَفعَلَة) ساخته شده است.
          اسم بعد از حرف جر نقش (مجرور به حرف جر (جار و مجرور) دارد.
        مضاف الیه بعد از یک اسم خالی از ال و تنوین واقع شده است و مجرور است به ــِـــــٍــ ،ی
       مثال: هنا مکتبة المدرسةِ.                  صلاةُ المومنینً مقبولةٌ.            قُطِعَت یَدُ سارقٍ
                    مضاف الیه و مجرور به ـــِــ          مضاف الیه و مجرور به ی                        مضاف الیه و مجرور به ـــٍـــ
اَلتَّمرينُ الخامِسُ: ضَعْ خَطاّ تحْتَ المُفرَدِ مَعَ جَمْعِهِ.( زیر اسم مفرد و جمع صحیح خط بکشید)أعْجوبةَ ، عَجائبِ.  ×  جمع أعجوبة (أعاجیب )است و عجائب جمع عجیب استعاصِمَة ، عَواصِم شَجرَةَ ، شَجرَاتظاهِرَة ، مَظاهِر×  جمع ظاهرة:پدیده (ظَواهِر) است و مظاهر جمع مظهر است.فرَيسَة ، فرَائسِ :طعمهصَفْحَة ، صُحُف×  جمع صفحة (صَفحات) است و صُحُف جمع صحیفة است. برْنامَج ، برَامِجحَفْلةَ،مَحافلِ×  جمع حَفلَة (حَفَلات) است و محافل جمع محفِل است.خَبير،خُبَراء :کارشناس عَجوز،عَجائزِ:پیرمرد یا پیرزنتِمثال ، أَمْثال×  جمع تمثال:مجسّمه (تماثیل) است و امثال جمع مثَل است.ميزان،أوْزان×  جمع میزان (موازین) است و اوزان جمع وزن است. لبِاس،ألَبْسَةعَظمْ، عِظام: استخوانطرَيق،طرُققنَاة ، قنَوَات : کانالدعُاء،أدَعْيةَ قدَم،أقَدْام: پاشَهرْ،شُهور:ماهأَکْبَر،کِبار× جمع اکبر (أکابِر) است و کبار جمع کبیر است.فمَ،أفَوْاه: دهانطعَام،مَطاعِم×  جمع طعام (أطعمة) است و مطاعم جمع مطعم است و اسم مکان است.عِلمْ،أعَمال×  جمع علم (علوم) است و اعمال جمع عمل است.حَيّ ، حَياّت×  جمع حیّ (أحیاء) است و حیّات جمع حیّة (مار) است
 
 
اَلتَّمرينُ السّادِسُ: عَيِّنِ الْمَحَلَّ الْاعرابيَّ لِلْکَلِماتِ الَّتي تَحتَها خَطٌّ.یا ایّها النّاس اُعبُدوا ربَّکُم الّذي خَلَقَکم(ای مردم پرستش کنید خدایی که شما را آفرید.)
گروه منادایی           مفعول و منصوبیا ابلیسُ ما لَک الّا تکونَ مَعَ السّاجِدينَ.(ای ابلیس تو را چه شده که همراه سجد کنان نمی شوی)
    منادايا عِباديَ الَّذينَ آمَنوا إنَّ أرضي واسعةٌ.(ای بندگان من که ایمان آورده اید،همانا زمین من گسترده است)
    منادا                          خبر حرف مشبّه بالفعل(إنّ) ومرفوعقالَ رَسولُ اللهِ : يا عَليُّ، سيَّد اُلْکَلامِ الْقُرآنُ.(رسول خدا فرمود:ای علی سرور سخن قرآن است)
رسول و علیّ: منادا    سیّد: مبتدا و مرفوع   الکلام:مضاف الیه و مجرور القرآن: خبر و مرفوعيا مَنْ بِدُنياهُ اشْتَغَل  (آی آنکه  به دنیایش مشغول شده)
   منادا
      قَدْ غَرَّهُ طولُ الأمل (طول آرزو اورا فریب داده است)
        فاعل و مرفوع
      الموتُ یأتي بغتةً   (مرگ ناگهان می آید) 
     مبتدا و مرفوع
     والقبرُ صُندوقُ العمل (و قبر صندوق عمل است)
           خبر و مرفوعاَلسَّلامُ عَلَيكَ يا رَسولَ اللهِ؛ يا نَبيَّ الرَّحْمَةِ.(سلام بر تو ای رسول خدا ای پیامبر مهربانی)
       مبتدا و مرفوع           منادا               منادا    مضاف الیه و مجرور
 
 
 
اَلتَّمرينُ السّابِعُ: لِلتَّرجَمَةِ
1 يَسْمَحُ:اجازه می دهد           
لِيَسْمَحْ: (امرغایب)باید اجازه دهد
لَنْ يَسْمَحَ)مستقبل منفی) اجازه نخواهد داد
2 تَکْتُمُ: پنهان می کنی
اُکْتُمْ:(مضارع متکلم) پنهان می کنم
لا تَکْتُمْ: (نهی مخاطب) پنهان نکن
3 يُقَلِّدُ: تقليد می کند
اَلْمُقَلِّد:(اسم فاعل) تقلید کننده
اَلْمُقَلَّد:(اسم مفعول) تقلید شده
4 رَفَعَ: برداشت
ما رَفَعَ:(ماضی منفی) برنداشت
قَدْ رَفَعَ:(ماضی نقلی) برداشته است
5 ساعَدَ: کمک کرد
يُساعِدُ: (مضارع هوَ) کمک می کند
ساعِدْ)امر مخاطب) کمک کن
6 يَصْنَعُ: می سازد
لا يَصْنَعُ:(مضارع منفی) نمی سازد
لَمْ يَصْنَعْ:(ماضی منفی) نساخت
7 دَرَّسَ: درس داد
يُدَرِّسُ:(مضارع هوَ) درس می دهد
اَلتَّدريس):مصدر باب تفعیل) درس دادن  
8 کَتَبَ: نوشت
اَلْکاتِب:(اسم فاعل) نویسنده
اَلْمَکتوب: (اسم مفعول) نوشته شده
9 عَلِمَ: دانست
اَلَأعلَم:(اسم تفضیل) داناتر
العْلَامّةَ:(اسم مبالغه) بسیار دانا
10  صَبَرَ: صبر کرد
اَلصّابِر:(اسم فاعل)بردبار
اَلصَّبّار:(اسم مبالغه) بسیار بردبار
11  عَبَدَ: عبادت کرد
اَلْمَعابِد:(اسم مکان جمع)عبادتگاهها
اَلْمَعبود:(اسم مفعول) عبادت شده
12 اَلأَصغَر: کوچک تر
اَلصُّغریٰ:(اسم تفضیل مونث) کوچکتر
اَلأَصاغِر:(اسم تفضیل جمع) کوچکترها
 
محمدرضا عملی بادی سرگروه عربی منطقه امامزاده شهر بادرود
 
 
به نام خدا
گروه آموزشی ادبیات عرب منطقه امامزاده - بادرود
 
عربـــــــی3
 
دوازدهم انسانی
 
 
 
 
 
الدرس الخامس (5)
 

﴿رَبِّ اجْعَلْني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرّيَّتي رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ﴾
إبراهيم: 40
پروردگارا، مرا و فرزندانم را برپادارندۀ نماز قرار بده؛
پروردگارا دعايم را بپذير.
 
 
 
 
اَلدَّرْسُ الْخامِسُ
يا إلٰهي:خدایا (ای خدای من)
          يا إلٰهي ، يا إلٰهي                           يا مُجيبَ الدَّعَواتِ
ای خدای من ،ای خدای من                  ای اجابت کننده دعاها
          اِجْعَلِ الْيَوْمَ سَعیدا                           وَ کَثــــيرَ الْبَرَکــاتِ
            امروز را خوش اقبال                             و پربرکت قرار بده
          وامْلأَ الصَّدْرَ انْشِراحاً                  وَ فمَـــي باِلْبَسَماتِ
                 و سینه را از شادمانی                            و دهان را با لبخندها پر کن
            وَ أعِنّي في دُروسي                    وَ أَداءِ الــْواجِبــاتِ 
          و مرا در درسهایم                                و انجام تکالیف یاری کن
        وَ أَنِرْ عَقْلي وَ قَلْبي                     بِالْعُلـــومِ النّافِعـــاتِ
        و عقل و دلم را                                  با علوم سودمند نورانی کن
        وَ اجْعَلِ التَّوْفيقَ حَظّي                  وَ نَصيبــي فـي الْــحَياةِ
        وموفقیّت را بهره و قسمت                       من در زندگی قرار بده
        وَ امْلأ الدُّنيَا سَلاماً                      شامـِلاً کُــــلَّ الْجِـــهاتِ
         و دنیا را با صلحی                             فراگیردرتمام جهات پرکن
       وَ احْمِني وَ احْمِ بلِادي                   مِنْ شُرورِ الحِادِثاتِ
       و از من و سرزمینم                               از حوادث بد نگهداری کن

اَلْمُعْجَم
إحمِني:ازمن نگهداری كن
حَمیٰ(ماضی) يَحْمي(مضارع) اِحْمِ(امر) + نون وقاية + ي)
أعَنِّي:مرا ياری كن
أعانَ(ماضی) يُعينُ(مضارع) أعِنْ(امر)+ ن وقاية+ ي) إعانة:باب افعال
أنِر:روشن كن
 أَنارَ(ماضي)  يُنيرُ(مضارع) أَنِر(امر)    إنارة: باب افعال
الإِنشِراح : شادمانی ، فراخی مصدر باب انفعال
الَبْسَمات : لبخندها« مفرد: اَلبَسْمَة » جمع مونّث سالم
الَحَظّ : بخت
اَلْمُجيب : پاسخ دهنده اسم فاعل ثلاثی مزید از فعل(أجابَ،یُجیبُ)
 
 
عَيِّنِ الصَّحيحَ وَ الخَطأَ في ما أرَادَهُ الشّاعِرُ.(درست و اشتباه را بر اساس خواسته های شاعر مشخص کن)
1النَّجاحُ فِي امْتِحاناتِ آخِرِ السَّنَةِ. (موفقیّت در امتحانات آخرسال)     √
2 اَلسَّعادَةُ وَ كَثْرَةُ الْبَرَكاتِ.        (خوشبختی و زیادی برکات)         √
3 شِراءُ بَيتٍ جَديدٍ وَ كَبيرٍ.        (خرید خانه جدید و بزرگ)          ×
4 إنارَةُ الْقَلْبِ وَ الْعَقْلِ.            (نورانی کردن دل و خرد)            √
5 اَلْإعانَةُ فِي الدُّروسِ.           (کمک کردن در درسها)              √
6 اِنْشِراحُ الصَّدْرِ.                 (گشادگی سینه – تحمّل بالا)          √
7 شِفاءُ الْمَرْضیٰ.                 (شفا دادن بیماران)                    ×
8 كَثْرَةُ الأَموالِ.                   (زیادی اموال)                        ×
9 طولُ الْعُمرِ                     (طولانی شدن عمر)                   ×
 
 
 
بخش إعلَموا
موضوع:منادا
اسلوب ندا: در این شیوه که نام دیگرش (منادا) می باشد،اسمی مورد خطاب قرار می گیرد یا به عبارت ساده تر اسمی  صدا زده می شود.این اسلوب در زبان فارسی هم بسیار رواج دارد
ای ایران ای وطنِ زیبای من ...
خدایا چنانم کن که تو می پسندی
حافظ از جور خزان بر چمن دهر مرنج
سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
سعید در هرحال درس خواندن رافراموش نکن
مادرم از دعای خیرت مارا بهره مند ساز
درابتدای جملات بالا اسمهایی مورد خطاب قرار گرفته اند .این اسمها بیشتر با حرفی مانند ای و الف همراه هستند مثل ای ایران – خدایا و بعض هم بدون نشانه منادا واقع شده اند مانند سعید و مادرم...
در زبان عربی و قرآن و ادعیه قرآنی به وفور منادا به کار رفته است.
درآیات قرآنی مانند
( یا آدم اسکُن أنت و زوجک الجنّة....)              ( یا موسی ألقِ عصاکَ...)
(یا نبیّ الله ...)       (یا نِساء النبیّ لَستنّ کَأحدٍ..     ( یا أهل یثرب لا مقام لکُم...)
(یا ایّهُا الّذین آمنوا اتّقوا الله  ....)                     ( یا ایّتها النّفس المطمئنّة...)
در دعاها مثال
یا الّلهُ/ یا رحمنُ/ یا علّامَ الغُیوب / یا غیاثَ المستغیثین
در گفتگو و محاورات روزانه مانند
یا اُمید لِمَ تأخّرتَ؟ ای امید چرا دیر کردی؟         
یا رقیّة أغلِقي الباب: ای رقیه در را ببند
یا مدیرُ متی نتَخرّجُ؟ ای مدیر کی فارغ التحصیل می شویم
یا اُمّ الحسن... / یا بنتَ الرّضا.... /  یا عامِلَ المزرعة .....
نتیجه: حرف ندا در زبان عربی (یا ) می باشد و اسمی که بعد از حرف ندا واقع می شود منادا نامیده می شود.
 منادا جزء نقش کلمات یا المحلّ الإعرابي می باشد پس اسمهایی مانند امید، رقیّة، مدیرُ ، امّ ، بنت و عامل در جملات بالا نقش منادا دارند.
اسمهای دارای ال هرگاه منادا واقع شوند قبل از آنها (یاایّها (مذکّر) و یاایّتُها(مونث) می آید. در چنین حالتی (ایِّها ، ایّتها + اسم بعد) روی هم گروه منادایی را تشکیل می دهند.در این جملات ایّها و ایّتها ترجمه نمی شوند.مثل
 
یاایُّها الرّسول بَلِّغ ما اُنزل الیک ....      یا ایّتُها الطّالبة اِجتَهدي إجتهادَ العُلماء
گـــروه منادایی                                          گـروه منادیی
گاهی حرف ندا قبل از منادا حذف شده که ازمفهوم جمله و قرینه های موجود در جمله می توان منادا راشناخت. مانند آمدن فعل امر یا نهی و ضمایر مخاطب بعد از منادا ...
مانند ربّنا آتِـــنا فی الدّنیا حسنة(یاربّنا)        سعید لا تخرُج مِن البیت (یا سعید)
فعل امر                                                   فعل نهی
الهي أنتَ الغنیّ و أنا الفقیر(یاالهی)        ایّها الانسان اُذکُر ربَّک کثیراً(یا ایّها)
ضمیر مخاطب                                                      فعل امرلفظ جلاله الله را می توان به صورت (یا الله ) و (اللهمّ) منادا قرار داد.
اللهمّ اغفِر لي الذّنوب الّتي تُنزِل البلاء.(اللهمّ مناداست)
گاهی منادا یک  به ضمیر (ی) اضافه شده است مانند یا قومي ، یاربي ، یا اُمّي
در این نوع منادا گاهی ضمیر (ی) از آخر منادا حذف می شود و حرکت (ـــِــــ) جایگزین آن می شود مانند رَبِّ زِدني عِلماً(یاربی بوده)  قَومِ لاتعبُدوا الشّیطان(یاقومي)در تست های آزمون سراسری سوالات منادا به شکل زیر
(عیّن ما فیه المنادی یا عیّن ما لیس فیه المنادی) مطرح می شود که در هر دو صورت سوال، تشخیص منادا از مبتدا برای یافتن پاسخ صحیح راهگشاست.(قبلا ذکر شد که بعد از منادا فعل امر یا نهی و صیغه های مخاطب به کار رفته است) .مثال
عیّن ما لیس فیه المنادی.(کنکور انسانی 98)
الف: اُمّ مَن یَستطیع أن یُحبّني مثلکِ دون منّة ( امّ در اصل یا اُمّي بوده است)
     (امّ منادا است با توجه به جمله سوالی بعد از آن و ضمیر متصل  کّ در مثلک)
ب:ربّ إنّي اسئلک أن تَستر عیوبی کُلّها عند أعدائي(رب در اصل یا ربّي بوده است)
              ربّ مناداست با توجه به ضمیر مخاطب کَ در اسئلک
      ج:قوم صدیقی هُم الّذین یُساعدون بعضهم بعضاً فی الشَدائد√
(قوم مبتداست چون بعد ازآن ضمیرها و فعل جمله غایب هستند)
       د:وَلد حافِظْ علی نظافة الطبیعة وأکِّدعلی ذلکَ عندأصدقائک(ولد در اصل یا ولدي بوده است)               
             بنابراین ولد مناداست حافِظ  و أکّد فعل امر هستند(محافظت کن – تاکید کن)
          پاسخ اخْتبِرْ نفْسَكَ. ترْجِمِ الجُمَلَ التاّليةَ؛ ثمَّ عَيِّنِ المُنادیٰ.﴿قُلْ يا ایّهَا الْکافِرونَ لا أعبُد ما تَعبدون و لا أنتم عابدونَ ما أعبُد) ایّهَا الْکافِرونَ:گروه منادایی
       بگو ای کافران من نمی پرستم آنچه راشما می پرستید و شما پرستنده چیزی نیستید  که من می پرستمربّ اجعَلني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرّيَّتي  رَبَّنا وَ تَقَبلّْ دُعاءِ.(ربّ= یاربّي :منادا)
        پروردگارا مرا و فرزندان مرا برپا دارنده نماز قرار بده و دعایم را بپذیریا ایّها الانسان ما غرّک بربِّک الکریم(ایّها الانسان :گروه منادایی)
      ای انسان چه چیزی تو را نسبت به پروردگار بزرگت فریفت.﴿رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادياً يُنادي لِلایمان...(ربّ درربّنا منادا)
        پروردگارا همانا ما شنیدیم که ندادهنده ای برای ایمان ندا می داد
     توضیح اضافی: منادیا :یک اسم فاعل است و نکره/ جمله ینادی جمله بعد از اسم نکره است که با توجه
                           به فعل ماضی ماقبل اسم نکره،ماضی استمراری ترجمه می شوديا داوُدُ إِنّا جَعَلْناكَ خَليفَةً فِي الأرض.(داود : مناداست)
     ای داود ما تورا در زمین خلیفه قرار دادیماللهمّ انّي اسئلُک باسْمِكَ، یا اللهُ، یا رَحْمانُ ... يا خَيرَ الْغافِرينَ ...، يا ساتِرَ کُلِّ مَعيْوبٍ ...، يا غَفّارَ الذُّنوبِ ...، يا مَنْ سَتَر الْقَبيحَ ...، يا أحسنَ الخالقینَ.
    (اللهمّ ،الله،رحمان،خیر،ساتر،غفّار،من و احسن نقش منادا دارند)
        خدایا از تو می خواهم به اسمت ای خدای یکتا ای بخشاینده ای بهترین بخشندگان ای پوشاننده عیبها ای     
        بسیارآمرزنده گناهان ای کسی که زشتی را می پوشاند ای بهترین آفرینندگان
      توضیح اضافی: خیر و احسن: اسم تفضیل هستند./الغافرین ،ساتِر و الخالقین: اسم فاعل – جمع مذکّر سالم
      غفّار: اسم مبالغه                                       

الَتمَّرينُ الاْوَّلُ: اِبْحَثْ عَنْ كَلِمَةٍ مُناسِبَةٍ لِلتَّوضيحاتِ التّاليَةِ في مُعْجَمِ الدَّرسِ. الَذَّي يتَقَبلُّ الدُّعاء وَهوَ مِنْ أسْماءِ اللهِّ الحُسْنیٰ.  (المُجیب:اجابت کننده)
کسی که دعا را می پذیرد و آن از نامهای نیک خداست.اَلشُّعورُ بِالْفَرَحِ وَ السُّرورِ كَثيراً.(الإنشراح:شادمانی)
   احساس شادی و سرور زیادضَحِكٌ خَفيفٌ بِلا صَوتٍ.( الَبَسْمَة:لبخند)
  خنده سبک بی صداجَعَلَ فيهِ نوراً.(أنارَ:نورانی ساخت)
در آن نوری قرار دادساعَدَ، وَ نصَرَ.(أعانَ:یاری کرد)
         کمک و یاری کرد
 
 
اَلتَّمْرينُ الثّاني: اقِرَأ النصَّ التاّليَ، وَ عيِنْ ترَجَمَةَ الکْلَمِاتِ الحَمْراءِ؛ ثمَ أجِبْ عنِ الْاسئلِةِ.
الَکِتابُ الوْاحِدُ وَالثلاَّثونَ مِنْ نَهْج البْلَاغَةِ
مِنْ وَصيَّةِ الْامامِ عَليٍّ لِإبْنِهِ الْإمامِ الْحَسَنِ(ع)
 
يا بُنَيَّ، اِجْعَلْ نَفْسَكَ ميزاناً)ترازویی) فيما بَيْنَكَ وَ بَيَن غَيْرک فأحبِب لِغیرک ما تُحبّ(دوست می داری) لِنفسک وَ اكرَه(ناپسند بدار) لَهُ  ما تَكْرَهُ لَها؛ وَ لا تَظْلِمْ كَما لا تُحِبُّ أن تُظلَمَ(ستم شود)
نامۀ سی و يکم نهج البلاغه، از سفارش امام علی به پسرش امام حسن ع
پسرِ دلبندم، خودت را ميان خويشتن و ديگرى ]همچو[ ترازويی قرار بده؛ پس آنچه را براى خودت
دوست مى دارى براى غير خودت ]نيز[ دوست بدار؛ و برايش ناپسند بدار آنچه را برای خودت ناپسند
می داری؛ و ستم مكن، چنانكه دوست ندارى به تو ستم شود؛
و أحسِن کَما(چنانكه) تُحبّ أن يُحْسَنَ إلیْكَ؛ وَ استْقَبِح(زشت بدار( مِنْ نَفْسِكَ ما تسْتَقْبِحُهُ مِنْ غیرک . و لا تَقُلْ ما لا تُحِبُ أن یُقال لَک
و نيكى كن، چنانكه دوست مى دارى به تو نيكى شود؛ و آنچه را برای غير خودت زشت مى دارى براى
خودت ]هم[ زشت بدار؛ ... و چيزی را که دوست نداری برای تو گفته شود ]در حقّ ديگران[ مگو. ما هوَ المَحَلُّ الْاعرابيُّ لِـ (نفْس (في نفْسَكَ  ونفْسِكَ: نفسَ/ مفعول و منصوب  نفسِ:مجرور به حرف جرّما هوَ نَوْعُ فِعْلِ تَکْرَهُ » وَ صيغَتُهُ؟ تکرهُ فعل مضارع  - صیغه لِلمخاطب(مفرد مذکّر مخاطب)أَ کَلِمَةُ ميزاناً  مَعرِفَةٌ أَمْ نَکِرَةٌ؟ ترجمه: کلمه (میزانا) معرفه است یا نکره؟ پاسخ: نکرهأ لازِمٌ فعْلُ لا تقُلْ  أمْ مُتعَدٍّ؟  ترجمه :فعل لاتَقُل(نگو) لازم است یا متعدّي؟ پاسخ: متعدّيمِنْ أيِّ بابٍ فعْلُ أحْسِنْ: ترجمه فعل أحسِن از چه بابی است؟ پاسخ: باب افعالاُذْکُرْ فِعْلَينِ لِلْأَمْرِ ? ترجمه :(دوفعل امر را ذکر کن)  پاسخ: أحبِب: دوست بدار  إستَقبِح: زشت بدان
 
(دوفعل أحبِب و إستَقبِح متضادّ هستند)
 
اَلتَّمرينُ الثّالِثُ: لِلتَّرْجَمه.هوَ قدْ رَجَعَ:  (قد+فعل ماضی= ماضی نقلی)                                     او بازگشته است.&nbs جمع مکسّر...